Sáng 25/9/2025 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) tổ chức Hội thảo giới thiệu Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025 và kết quả của Việt Nam. Sự kiện cung cấp bức tranh cập nhật về phương pháp luận của GII, ý nghĩa của các chỉ số, xu hướng đổi mới sáng tạo trên thế giới cũng như triển vọng nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh trong “bộ ba” gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo đóng vai trò trung tâm. Theo đó, đổi mới sáng tạo không chỉ dừng ở ý tưởng mà phải gắn với việc ứng dụng công nghệ để giải quyết các bài toán thực tiễn, tạo ra giá trị cho nền kinh tế và xã hội.

Bộ trưởng cho rằng cần hình thành tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn dân, biến đổi mới sáng tạo trở thành một phần trong lối sống và cách làm việc của mỗi cá nhân, tổ chức. Mục tiêu hướng tới là xây dựng quốc gia khởi nghiệp dựa trên nền tảng công nghệ số và sáng tạo, trong đó mọi người dân đều có thể tham gia và đóng góp.

Theo đánh giá, bộ chỉ số GII do WIPO xây dựng là công cụ đo lường toàn diện năng lực đổi mới sáng tạo của các quốc gia. Thông qua đó, Việt Nam có thể xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu để có giải pháp cải thiện phù hợp. Bộ trưởng cũng đề xuất WIPO tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Việt Nam nâng cao thứ hạng GII, với mục tiêu lọt vào top 30 toàn cầu trong khoảng 5–10 năm tới.

Hoàn thiện thể chế để biến sở hữu trí tuệ thành tài sản

Một trong những định hướng trọng tâm được nhấn mạnh là hoàn thiện thể chế và môi trường đổi mới sáng tạo. Trong đó, các rào cản về pháp luật, cơ chế tài chính và sở hữu trí tuệ cần tiếp tục được tháo gỡ, nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, cũng như ứng dụng công nghệ mới.

Theo Bộ trưởng, điểm then chốt của lần sửa đổi các luật liên quan đến sở hữu trí tuệ là chuyển đổi tư duy từ bảo vệ quyền sang tài sản hóa và thương mại hóa. Sở hữu trí tuệ cần được xem là tài sản có thể định giá, giao dịch, góp vốn, thế chấp và ghi nhận trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

Hình 2: Hoạt động trao đổi tại Hội thảo về GII 2025

Việc phát triển thị trường khoa học và công nghệ gắn với tài sản trí tuệ sẽ giúp gia tăng giá trị của các kết quả nghiên cứu, đồng thời thúc đẩy dòng chảy tri thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Trong bối cảnh đó, tài sản vô hình, đặc biệt là tài sản trí tuệ, được kỳ vọng sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu tài sản quốc gia.

Bốn trụ cột chiến lược nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo

Để cải thiện thứ hạng GII và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia, Việt Nam xác định tập trung vào bốn trụ cột chính.

Trước hết là hoàn thiện thể chế và môi trường pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, đầu tư và thương mại hóa kết quả khoa học công nghệ. Tiếp đến là đầu tư phát triển hạ tầng khoa học công nghệ và hạ tầng số, bao gồm các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, hệ thống dữ liệu và nền tảng tính toán hiện đại.

Trụ cột thứ ba là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua đổi mới giáo dục, tăng cường đào tạo STEM, gắn kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời thu hút và trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước. Cuối cùng là thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, với sự hỗ trợ từ Nhà nước thông qua các chính sách tài chính, quỹ đầu tư mạo hiểm và cơ chế đặt hàng nghiên cứu.

Bộ trưởng nhấn mạnh, khi bốn trụ cột này được triển khai đồng bộ và hiệu quả, năng lực đổi mới sáng tạo sẽ trở thành sức mạnh nội sinh của nền kinh tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Vai trò của hệ sinh thái và quản trị đổi mới sáng tạo

Tại Hội thảo, Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang đánh giá Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc coi đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ là động lực trung tâm của phát triển. Việt Nam đã duy trì nhiều năm thành tích vượt trội so với nhóm thu nhập, đồng thời đạt được nhiều kết quả tích cực trên bảng xếp hạng GII.

Các chuyên gia quốc tế cũng đưa ra khuyến nghị tập trung vào việc tăng đầu tư R&D, tăng cường liên kết giữa khoa học và công nghiệp, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và tài chính tăng trưởng, cũng như nâng cao năng lực quản trị tài sản vô hình. Đây là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tiếp tục cải thiện thứ hạng và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Việc “nội địa hóa” GII thông qua Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh (PII) cũng được xem là bước đi quan trọng, giúp các địa phương tự đánh giá, so sánh và cạnh tranh lành mạnh, từ đó thúc đẩy cải thiện hiệu quả chính sách và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo ở cấp địa phương.

Hội thảo khẳng định, đổi mới sáng tạo không thể tự phát mà cần được kiến tạo thông qua thể chế, hạ tầng, nhân lực, doanh nghiệp và sự phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan. Với nền tảng hiện có cùng quyết tâm chính trị cao và sự đồng hành của cộng đồng quốc tế, Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để chuyển sang giai đoạn phát triển dựa trên tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo.

CASIC TỔNG HỢP