Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Bên cạnh những thách thức về mô hình sản xuất, nguồn nhân lực và sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt, CMCN 4.0 cũng mở ra nhiều cơ hội mới cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên khoa học và công nghệ. Tại Việt Nam, phong trào khởi nghiệp trong những năm gần đây đã và đang tận dụng hiệu quả các thành tựu của cuộc cách mạng này để hình thành những sản phẩm, dịch vụ công nghệ sáng tạo, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

CMCN 4.0 được đặc trưng bởi sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ nano… Những công nghệ này cho phép tích hợp thế giới thực và thế giới số, tạo nên các mô hình sản xuất thông minh, dịch vụ thông minh và phương thức quản trị hiện đại.

Kỹ sư Công ty Lumi giới thiệu tính năng mới “Điều khiển nhà thông minh bằng giọng nói”.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Văn Tùng, nhiều quốc gia trên thế giới đã sớm xây dựng chiến lược phát triển nhằm tận dụng tối đa cơ hội từ CMCN 4.0. Việt Nam cũng đang từng bước tham gia vào xu thế chung đó thông qua việc hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp đã cùng chung tay hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp dựa trên nền tảng công nghệ, coi đây là động lực quan trọng cho tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam đã nhanh chóng nắm bắt xu hướng và tạo ra những sản phẩm có khả năng cạnh tranh. Điển hình là Công ty Lumi – doanh nghiệp được sáng lập bởi các cựu thành viên đội Robocon Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Sau quá trình nghiên cứu và phát triển, các kỹ sư của Lumi đã tích hợp thành công công nghệ nhận dạng giọng nói của Amazon vào giải pháp nhà thông minh. Sản phẩm cho phép người dùng điều khiển các thiết bị trong nhà thông qua trợ lý ảo Amazon Alexa, chỉ bằng các câu lệnh giọng nói thông qua điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng kết nối internet.

Ông Đỗ Hướng Dương, Giám đốc Kinh doanh Công ty Lumi cho biết, việc ứng dụng các công nghệ mới đã giúp doanh nghiệp sẵn sàng mở rộng thị trường, từng bước đưa giải pháp nhà thông minh “Make in Vietnam” tiếp cận thị trường quốc tế. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho khả năng làm chủ và sáng tạo công nghệ của các start-up Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Theo anh Lê Công Thành, Giám đốc Trung tâm Topica AI Lab, CMCN 4.0 mang đến rất nhiều cơ hội, đặc biệt đối với các doanh nghiệp công nghệ. Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ lõi, như trí tuệ nhân tạo, xử lý ngôn ngữ tự nhiên hay các công nghệ vật liệu mới, sẽ có nhiều lợi thế trong cạnh tranh và mở rộng thị trường. Ngược lại, các doanh nghiệp chậm đổi mới, không theo kịp xu hướng công nghệ có nguy cơ bị đào thải.

Xuất phát từ nhận thức đó, Tổ hợp giáo dục trực tuyến Topica đã tập trung nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào các sản phẩm giáo dục và truyền thông. Các giải pháp công nghệ do Topica phát triển không chỉ phục vụ hoạt động đào tạo trực tuyến mà còn hỗ trợ các cơ quan báo chí trong việc phân tích xu hướng thông tin, nhận diện sự quan tâm của các nhóm xã hội, từ đó giúp phóng viên xây dựng nội dung phù hợp và hấp dẫn hơn.

“Chúng tôi đang tập trung phát triển các công nghệ giúp máy tính có thể nghe, nói, đọc, viết như con người, đồng thời nghiên cứu công nghệ thực tế ảo và mô hình hóa môi trường học tập, cho phép người học tương tác từ xa một cách hiệu quả”, anh Lê Công Thành chia sẻ.

Bản chất của CMCN 4.0 là tận dụng tri thức khoa học và công nghệ để tích hợp vào toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất và dịch vụ. Quá trình này không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất truyền thống mà còn tạo ra giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là quá trình đầy thách thức, đòi hỏi các doanh nghiệp khởi nghiệp phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn lực.

Theo ông Đỗ Hướng Dương, để khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực có hàm lượng kỹ thuật cao như nhà thông minh, doanh nghiệp cần xây dựng đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản, có khả năng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ. Bên cạnh đó, việc huy động nguồn vốn, tranh thủ sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp và nhà đầu tư là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động.

Ngoài nhân lực và tài chính, việc xác định hướng đi phù hợp, có tính khác biệt và khả thi cũng đóng vai trò quan trọng. Các doanh nghiệp cần lựa chọn lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh, bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường, đồng thời tận dụng tốt các thành tựu khoa học và công nghệ để tạo ra sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Thứ trưởng Trần Văn Tùng cho biết, Chính phủ đã phân công rõ nhiệm vụ cho các bộ, ngành nhằm tạo môi trường thuận lợi cho khởi nghiệp. Trong đó, Bộ Thông tin và Truyền thông chịu trách nhiệm phát triển hạ tầng công nghệ thông tin; Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung xây dựng và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp gắn với đổi mới sáng tạo; Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Rõ ràng, CMCN 4.0 vừa mở ra cơ hội bứt phá cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy, nâng cao năng lực công nghệ và khả năng thích ứng. Việc chủ động nắm bắt cơ hội, chuẩn bị đầy đủ nguồn lực và có chiến lược phát triển phù hợp sẽ là yếu tố quyết định giúp các start-up Việt Nam đứng vững và phát triển trong kỷ nguyên số.