Trong làn sóng chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang ngày càng khẳng định vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và giải quyết những thách thức lớn của xã hội hiện đại. Nhiều quốc gia coi đổi mới sáng tạo là động lực chiến lược để bứt phá, xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ cao. Tại Việt Nam, xu hướng này đang được thể hiện rõ nét thông qua sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc hình thành các sản phẩm công nghệ mang giá trị ứng dụng thực tiễn. Một trong những minh chứng tiêu biểu là đề tài ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát và cảnh báo sớm tình trạng cột ăng-ten tại các trạm thu phát sóng viễn thông (BTS) do nhóm sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội nghiên cứu và phát triển.

Thành công của nhóm sinh viên không chỉ cho thấy tinh thần dám nghĩ, dám làm của thế hệ trẻ trong thời đại số, mà còn khẳng định khả năng đưa tri thức khoa học và công nghệ tiên tiến vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội. Đây cũng là minh chứng rõ ràng cho sự chuyển dịch vai trò của trường đại học từ nơi đào tạo thuần túy sang trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi ươm mầm ý tưởng, hình thành công nghệ mới và thúc đẩy khởi nghiệp dựa trên tri thức.

Tối ưu hóa quy trình bảo dưỡng hạ tầng viễn thông

Hạ tầng viễn thông giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế số. Để đảm bảo chất lượng dịch vụ và độ phủ sóng ổn định, hệ thống trạm BTS được xây dựng với mật độ dày đặc. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành lâu dài, các cột ăng-ten thường chịu tác động của môi trường như gió bão, rung chấn, ăn mòn vật liệu, dẫn đến nguy cơ nghiêng, lún hoặc hư hỏng kết cấu. Thực tế hiện nay cho thấy, việc kiểm tra và bảo dưỡng cột ăng-ten tại Việt Nam vẫn chủ yếu thực hiện thủ công, định kỳ theo lịch cố định. Phương thức này không chỉ tốn kém chi phí và nhân lực, mà còn chưa đáp ứng yêu cầu giám sát liên tục theo thời gian thực, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và gián đoạn thông tin khi xảy ra sự cố bất ngờ.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm sinh viên BK307 đã nghiên cứu xây dựng mô hình học máy sử dụng dữ liệu thu thập từ hệ thống cảm biến gắn trên cột ăng-ten. Dữ liệu về độ nghiêng, lực căng dây co, dao động, tốc độ gió và nhiều thông số kỹ thuật khác được truyền liên tục về trung tâm xử lý. Trên cơ sở đó, thuật toán trí tuệ nhân tạo phân tích xu hướng biến đổi, nhận diện bất thường và dự báo nguy cơ rủi ro có thể xảy ra. Khi phát hiện dấu hiệu vượt ngưỡng an toàn, hệ thống tự động gửi cảnh báo tức thời đến kỹ sư phụ trách, giúp đưa ra phương án xử lý kịp thời trước khi sự cố phát sinh.

Sản phẩm AutoAntenna không can thiệp trực tiếp vào hoạt động vận hành trạm BTS, mà đóng vai trò như một “trợ lý số” thông minh. Hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp quản lý dữ liệu tập trung, giám sát từ xa 24/7 và tối ưu hóa quá trình ra quyết định trong công tác bảo trì, bảo dưỡng. Nhờ tích hợp trí tuệ nhân tạo và nền tảng số, giải pháp giúp giảm đáng kể chi phí vận hành, nâng cao độ an toàn hạ tầng và hạn chế tối đa rủi ro gián đoạn thông tin – yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế số và xã hội số đang phát triển mạnh mẽ.

Đổi mới sáng tạo từ nghiên cứu đến sản phẩm thương mại

Điểm nổi bật của AutoAntenna là khả năng tự học từ dữ liệu cảm biến theo thời gian. Khi hệ thống vận hành lâu dài, lượng dữ liệu thu thập ngày càng lớn sẽ giúp mô hình học máy liên tục cập nhật, cải thiện độ chính xác trong phân tích và dự báo rủi ro. Đây là minh chứng rõ nét cho quá trình chuyển hóa kết quả nghiên cứu khoa học thành sản phẩm công nghệ có giá trị ứng dụng cao, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Hiện sản phẩm đang được thử nghiệm tại một số trạm BTS thực tế và nhận được sự quan tâm của các doanh nghiệp viễn thông. Dự kiến trong thời gian tới, AutoAntenna sẽ được thương mại hóa và triển khai trên diện rộng. Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực viễn thông, dữ liệu thu thập từ hệ thống còn có thể được mở rộng để xây dựng bản đồ khí tượng, phục vụ dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai và hỗ trợ công tác phòng chống rủi ro trong cộng đồng. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng thị trường của sản phẩm công nghệ khi được phát triển trên nền tảng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Khởi nghiệp từ tri thức và công nghệ

Thành công tại các cuộc thi khởi nghiệp sáng tạo đã tiếp thêm động lực để nhóm BK307 quyết tâm thương mại hóa sản phẩm, hướng tới xây dựng doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong tương lai. Dự án thể hiện rõ vai trò của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong trường đại học – nơi kết nối giữa giảng viên, sinh viên, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, tạo điều kiện để ý tưởng khoa học nhanh chóng được hiện thực hóa thành sản phẩm thương mại.

Đội BK307 tại cuộc thi Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp (SV-Startup) 2023.

Có thể khẳng định, AutoAntenna là ví dụ tiêu biểu cho tinh thần khởi nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi được hỗ trợ bởi chính sách phù hợp, cơ chế đầu tư thông thoáng và hệ sinh thái kết nối hiệu quả, các ý tưởng sáng tạo của sinh viên hoàn toàn có thể phát triển thành sản phẩm công nghệ có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng nền kinh tế tri thức, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và hướng tới phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

CASIC TỔNG HỢP