Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khởi nghiệp sáng tạo ngày càng được xác định là một trong những trụ cột phát triển của quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, để hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vận hành hiệu quả, bên cạnh nguồn lực con người, tài chính và công nghệ, thì một hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất và rõ ràng đóng vai trò then chốt.

Techfest là sự kiện thường niên lớn nhất dành cho cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Trong ảnh: Các đội dự Chung kết cuộc thi “Tìm kiếm tài năng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia” Techfest năm 2023.

Những năm qua, Nhà nước đã ban hành và triển khai nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo. Tiêu biểu là Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” (Đề án 844) do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, cùng với các đề án, chương trình khác như Đề án 939 hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, Đề án 1665 hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, hay Chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp theo Quyết định số 897/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Các chương trình này đã góp phần hình thành mạng lưới tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm, quỹ đầu tư, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của khởi nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc tồn tại nhiều chính sách song song nhưng chưa có một khuôn khổ pháp lý tổng thể đã gây không ít khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Một trong những vướng mắc lớn hiện nay là sự chưa thống nhất về khái niệm và cách hiểu giữa “khởi nghiệp sáng tạo”, “đổi mới sáng tạo” và “doanh nghiệp nhỏ và vừa”. Điều này dẫn đến lúng túng trong quản lý nhà nước, khó khăn trong việc xác định đối tượng thụ hưởng chính sách cũng như xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Thực tế cho thấy, trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, thuật ngữ khởi nghiệp sáng tạo được sử dụng với nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí chưa có một định nghĩa chính thức mang tính pháp lý. Việc “mượn” Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa để điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chỉ mang tính giải pháp tình thế, chưa phản ánh đúng bản chất của loại hình doanh nghiệp này.

Trong khi đó, khởi nghiệp sáng tạo không đơn thuần là việc thành lập doanh nghiệp mới, mà gắn liền với yếu tố đổi mới, ứng dụng tri thức, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và khả năng tăng trưởng nhanh. Nếu không “định danh” rõ ràng, các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đầu tư mạo hiểm, sở hữu trí tuệ hay thử nghiệm chính sách (sandbox) sẽ khó phát huy hiệu quả.

Nhận thức được vấn đề này, các cơ quan quản lý đang xem xét những phương án căn cơ hơn nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có việc bổ sung, làm rõ các khái niệm ngay trong Luật Khoa học và Công nghệ (sửa đổi) hoặc xây dựng một nghị định riêng, thống nhất giữa các bộ, ngành.

Bên cạnh vấn đề khái niệm, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo hiện vẫn đối mặt với những rào cản về cơ chế tài chính và đầu tư. Nguồn vốn đầu tư mạo hiểm – yếu tố sống còn đối với các start-up công nghệ – vẫn chưa được khơi thông mạnh mẽ, do còn thiếu các quy định cụ thể về ưu đãi, chia sẻ rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư.

Ngoài ra, các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp như trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm, tổ chức thúc đẩy kinh doanh cũng chưa có khung pháp lý rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, mô hình hoạt động và cơ chế tài chính đặc thù. Điều này khiến việc hình thành và vận hành các thiết chế hỗ trợ khởi nghiệp tại nhiều địa phương còn mang tính tự phát, thiếu tính bền vững.

Việc hoàn thiện chính sách, pháp luật không chỉ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, mà còn giúp các cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả điều hành, tránh chồng chéo, lãng phí nguồn lực.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, quốc gia nào xây dựng được môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch và thích ứng nhanh với đổi mới sáng tạo sẽ có lợi thế lớn trong thu hút nhân tài và dòng vốn đầu tư. Với Việt Nam, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho khởi nghiệp sáng tạo không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Chính sách đúng và kịp thời sẽ trở thành “đòn bẩy” để các ý tưởng sáng tạo được hiện thực hóa, doanh nghiệp khởi nghiệp có cơ hội phát triển bền vững, từ đó đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

CASIC TỔNG HỢP