Xác định tinh thần khởi nghiệp sáng tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thích ứng với bối cảnh chuyển đổi mô hình phát triển, trong những năm qua, các cấp, các ngành và địa phương đã tích cực triển khai nhiều chính sách, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đặc biệt, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 18-2-2020 về tạo điều kiện cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ rào cản, hoàn thiện môi trường pháp lý và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển bền vững.

Ảnh: Triển lãm các sản phẩm công nghệ tại Ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2019.

Theo Báo cáo “Bức tranh khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam 2019” do Cơ quan Thương mại và Đầu tư của Chính phủ Australia công bố, Việt Nam đang đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á về số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Nếu như năm 2012, cả nước chỉ có khoảng 400 doanh nghiệp khởi nghiệp, thì đến năm 2019 con số này đã tăng lên hơn 3.000 doanh nghiệp.

Sự gia tăng nhanh chóng này cho thấy sức hấp dẫn của môi trường khởi nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực gắn với khoa học và công nghệ, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ tài chính và dịch vụ số. Đóng vai trò là cơ quan chủ lực trong xây dựng và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025”, tập trung hỗ trợ các tổ chức trung gian, vườn ươm, cơ sở thúc đẩy kinh doanh, kết nối đầu tư và cung cấp dịch vụ hỗ trợ khởi nghiệp.

Ở cấp địa phương, nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành các đề án, chương trình riêng nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp khởi nghiệp. Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu khi phê duyệt “Đề án hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2019–2025”, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm khởi nghiệp sáng tạo của cả nước.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song môi trường khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam vẫn tồn tại không ít khó khăn, thách thức. Theo ông Phạm Hồng Quất, Cục trưởng Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học, công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam tuy đã có bước tiến nhưng vẫn còn kém sức cạnh tranh so với một số quốc gia trong khu vực.

Những rào cản phổ biến hiện nay bao gồm: môi trường kinh doanh chưa thực sự thuận lợi; một số quy định về điều kiện kinh doanh chưa theo kịp yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; thiếu cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm; nguồn hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước còn hạn chế, trong khi thủ tục tiếp cận vốn còn phức tạp; đặc biệt là thiếu hành lang pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới, sản phẩm và dịch vụ đổi mới sáng tạo.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phan Vinh, Giám đốc Công ty Dịch vụ năng lượng viễn thông (quận Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, các doanh nghiệp khởi nghiệp thường gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp cận vốn vay ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp, dòng tiền chưa ổn định và phương án kinh doanh chưa đủ thuyết phục. Việc tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm cũng chưa thuận lợi do thiếu kênh kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Thực tế cho thấy, mặc dù mỗi năm Hà Nội có khoảng 20.000 doanh nghiệp thành lập mới, song số doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo gọi được vốn từ các quỹ đầu tư chỉ chiếm khoảng 0,1% tổng số doanh nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trước thực trạng trên, Chỉ thị số 09/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mới cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo. Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, hoàn thiện khung pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoạt động và phát triển.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, để triển khai hiệu quả Chỉ thị số 09/CT-TTg, thành phố dự kiến thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp Hà Nội với vai trò kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ hỗ trợ hình thành từ 3 đến 5 vườn ươm doanh nghiệp hoặc không gian làm việc chung nhằm cung cấp dịch vụ hỗ trợ toàn diện cho các dự án khởi nghiệp.

Mục tiêu đến năm 2025, Hà Nội sẽ hỗ trợ khoảng 500 dự án khởi nghiệp sáng tạo và 150 doanh nghiệp thương mại hóa thành công sản phẩm; trong đó có ít nhất 20% doanh nghiệp gọi vốn thành công từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, với tổng giá trị mua bán, sáp nhập ước đạt khoảng 500 tỷ đồng.

Ở tầm quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định nhiệm vụ trọng tâm là phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, xây dựng mạng lưới các trung tâm nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đại học. Bộ cũng tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, đổi mới công nghệ, kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu công nghệ, đặc biệt là công nghệ đã qua sử dụng, đồng thời khuyến khích nhập khẩu công nghệ cao.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh nhấn mạnh, việc hoàn thiện hành lang pháp lý và lấy doanh nghiệp làm trung tâm của các chính sách khoa học và công nghệ là yếu tố then chốt để hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển bền vững, từng bước hội nhập sâu với mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực và quốc tế.

Với sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ, hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế và quá trình chuyển đổi mô hình phát triển trong giai đoạn tới.

CASIC TỔNG HỢP